و از جمله مفاسد شوم اين فتنه اين است كه امت اسلام حتى بعد از آنكه به اشتباهات و اعمال زشت خود تنبه پيدا كند نمىتواند از آن عذاب دردناكى كه اين فتنه به بار آورده خود را نجات دهد ، آرى « كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ » « 1 » . يكى از مفسرين هم به اين معنا كه ما براى آيه كرديم تفطن يافته و گفته است كه آيه شريفه امت اسلام را به فتنه اى تهديد كرده كه وحدت كلمه شان را بر هم زده و دچار تفرقه و پراكندگيشان مىكند ، و اگر از آن فتنه پرهيز نكنند دچار عذاب شديدى مىشوند ، ولى اين مفسر زحمت زيادى به خود داده تا بلكه عذاب مزبور را به عذاب دنيوى توجيه نموده و اطلاق آيه را تقييد كند و ليكن « أَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ - كجا مىتواند با اين تمحلات و توجيهات دور ، اطلاق آيه را مقيد سازد » . در اينجا به توضيح الفاظ آيه پرداخته و مىگوييم : بنا بر قرائت زيد و قرائت اهل بيت ( ع ) كه آيه را « و اتقوا فتنة لتصيبن الذين ظلموا منكم خاصة » قرائت كرده‌اند لام در « لتصيبن » لام قسم و نون آن نون تاكيد ثقيله است ، و تقدير آيه اين است كه : « بپرهيزيد از فتنه اى كه قسم مىخورم كه خواهد رسيد به آن كسانى از شما كه ظلم كردند » ، و كلمه « خاصة » حال از فتنه است ، و معنايش اين است كه « بپرهيزيد از فتنه اى كه رسيدنش مختص به آن كسانى از شما است كه ظلم كردند » و خطاب آيه به عموم مردمى است كه ايمان آورده بودند . البته خواننده محترم بايد در نظر بگيرد آن معنا و بيانى را كه ما در گذشته براى جمله * ( « الَّذِينَ آمَنُوا » ) * گذرانيده و گفتيم كه اين خطاب در آياتى كه در اول بعثت نازل شده اگر قرينه صارفه اى در كلام نباشد حمل بر تشريف مىشود ( يعنى منظور آن احترام كردن مؤمنين و دلگرم ساختن ايشان است ) و نيز بايد دانست كه فتنه هاى صدر اسلام همه منتهى به اصحاب بدر مىشود ، بنا بر اين آيه شريفه تمامى مؤمنين را از فتنه اى كه بعضى از ايشان به پا مىكنند زنهار مىدهد ، و اين نيست مگر براى اينكه آثار سوئش دامنگير همه مىشود . و اما بنا بر قرائت مشهور كه آيه را : * ( « وَاتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً » ) * قرائت كرده‌اند ، در باره كلمه « لا » گفته‌اند كه « لاى ناهيه » است ، و « نون مشدد » نهى را تاكيد مىكند ، و كلمه « لا تصيبن » جواب امر در « اتقوا » نيست ، بلكه كلام ، جارى مجراى

--> ( 1 ) هر گاه خواهند از دوزخ بدر آيند و از غم و اندوه آن نجات يابند باز فرشتگان عذاب ، آنان را به دوزخ برگردانند و گويند باز بايد عذاب آتش سوزان را بچشيد . سوره حج آيه 22